Absolutny – bezwzględny, zupełny, doskonały, idealny chociaż realny, konkretny i materialny, bo ujawniający się wirtualnie, czyli materialnymi efektami.

Afirmacja – wyniesienie, relacja niebytu do bytu wynikająca z nieantagonistycznego sposobu bycia przeciwieństw, wspieranie, potwierdzanie bytu w jego byciu i odwrotnie.

Akcja – przyczyna reakcji, skutek wcześniejszej akcji.

Antagonistyczny sposób bycia – nieuporządkowanie (entropia) i rozkład złożoności zbiorów przeciwieństw i bytów, czyli postępująca negacja ich elementów i w ostatecznym rezultacie ich znoszenie, ginięcie, czyli powrót do niebytu.

Antagonizm – integralny sposób bycia bytu. Absolutna, ale indywidualna konieczność danego bytu (przeciwieństwa, jestestwa), zasada rozkładu (nie-uporządkowania) czyli zniesienie danego jestestwa.

Asymetria – symetria naruszona, złamana, różnica sił, siła aktywna.

Bezruch – element niebytu, sposób istnienia niebytu, przeciwieństwo ruchu i zmiany, bezsiła.

Bezsiła – siła bierna, idealne zrównoważenie temperatury poniżej bezwzględnego zera z ciśnieniem pustej nieskończonej przestrzeni. Symetria.

Byt – „coś”, rzecz, określona treść, całość, która realnie istnieje, a jej układem cech konstytutywnych (istotą) jest równowaga względna przeciwieństw (sił o zmiennej złożoności), która to istota umożliwia akt tego bytu, czyli egzystencję. Symetria złamana. Byt= materia = energia, aktywna siła = ruch, zmiana.

Byt konkretny – egzystencjalna realność, odrębną całość, treść, materia, ciało.

Czas absolutny – wieczne teraz niebytu. Niezmienne tło dla ruchu, zmiany, procesu szukania równowagi względnej bytu i dążenia do symetrii. Przeciwieństwem czasu absolutnego jest czas względny „od ... do”.

Dowód bytu i niebytu – w TNR proces, zdarzenie, stosunek, jest dowodem tak zmysłowym, jak i rozumowym,  istnienia tego czegoś, co jest przedmiotem tego procesu czy zdarzenia, czyli jest dowodem istnienia bytu, a byt, jako przeciwieństwo, jest dowodem istnienia niebytu.

Dyfuzja – synteza chemiczna, tak jak i synteza Hegla nigdy nie urzeczywistnia się do końca, pierwiastki chemiczne nie łączą się ze sobą.

Egzystencja – konkretny akt istnienia bytu. Współobecność esencji. Egzystencja + esencja = akt bytu.

Elementarne cząstki wirtualne – cząstki niewykrywalne, ale stwierdzane poprzez skutki swego funkcjonowania, elementy materii niezrównoważonej, nie posiadające masy, nie zawierające materii zrównoważonej, pozornie niematerialne, ale przenoszące informacje, napięcie i szukające możliwości i sposobności (potencjalności), realizujące  materialne efekty poprzez możność i ostateczne formowanie aktu.

Elementy niebytu – zwrotne, wymienne i równoważne składowe niebytu: bezruch, wieczne teraz i nieskończona pusta przestrzeń.

Etyka – siła obiektywnego, absolutnego, niezależnego porządku życia, ogólne zasady postępowania. Powinności bytu.

Forma – idealna (doskonała) wirtualna funkcja niebytu, przyczyna celowa rozwoju bytu. Obejmuje całość struktury bytu, wiąże strukturę i stoi ponad strukturą, jest idealną, niematerialną wartością nakreślaną bytowi przez funkcję, ale nigdy materialnie całkowicie nie zrealizowaną przez akt i egzystencję.

Holizm – prymat całości nad jej częściami.

Grawitacja – równowaga względna przeciwstawnych sił bytów na różnych poziomach, w nieantagonistycznym sposobie bycia.

Idealne tło – bezruch, absolutny czas i absolutna przestrzeń, które ujawniają się tylko wirtualnie.

Immanentny – właściwy z natury danego zjawiska, tkwiący w czymś.

Informacja – niematerialna siła niebytu, faza w procesie powstawania bytu.

Interwał – przestrzenno-czasowa  przerwa w zdarzeniu, w zmianie bytu, w ruchu, odstęp pomiędzy przyczyną i skutkiem. Interwał jest dla TNR dowodem istnienia niebytu.

Istnienie bytu – egzystencja,  symboliczna nazwa danego stadium rozwoju bytu, właściwość przygodna, przypadłość niesamodzielna bytowo, predykat drugiego stopnia, kwantyfikator egzystencjalny i operator („jest”).

Istota bytu – substratem (istotnymi cechami) każdego bytu materialnego są przeciwieństwa czyli przeciwstawne, ale warunkujące się i uzupełniające siły. Są to opozycyjne treści (różnice rzeczowe) trwające w stanie równowagi względnej. Istota bytu (symboliczna nazwa tego stadium rozwoju materii) jest źródłem stawania się i aktu zaistnienia bytu.

Kategoria materialistyczna – pojęcie wskazujące na realną i materialną jego zawartość, coś, co daje materialne efekty.

Materia – TNR używa zamiennie słów „byt” i „materia”, bo opisuje byt materialny, a więc definicja bytu jest równoznaczna z definicją materii.

Materia niezrównoważona – materia na obrzeżu bytu i niebytu. Cząstki elementarne ulotne, nietrwałe, bardzo łatwo rozkładalne, elementy materialne, ale niezrównoważone, nie posiadające przeciwieństwa, pozostające „w drodze” do bytu, do istoty bytu i formy, lub do niebytu.

Możność – niematerialna siła niebytu, dążenie do aktu bytu, pojęcie zbliżone do aktualizacji, faza w procesie powstawania bytu.

Natura rzeczy – treść i struktura jestestwa wyznaczana przez  jego istotę (esencję) i egzystencję.

Nieantagonistyczny sposób bycia – relacja pomiędzy przeciwieństwami, w której przeciwieństwo nie zagraża negacją i znoszeniem (zniszczeniem) drugiemu przeciwieństwu. Nieantagonistyczny sposób bycia obowiązuje w fazie rozwoju bytu i jest przyczyną tego rozwoju.

Niebyt – Absolutny ideał, ale istniejąca kategoria materialistyczna, przeciwieństwo bytu, nieskończoność we wszelkich wymiarach, pustka, próżnia, bezruch, wieczne teraz, prostota, struktura jedności wynikająca z idealnie zrównoważonych, wymiennych, zwrotnych elementów, równowaga idealna, symetria idealna, siła wirtualna, ujawniająca się tylko efektami, bezsiła.

Nieskończona przestrzeń – element niebytu, przeciwieństwo punktu, przestrzeni zrelatywizowanej,  przestrzeń absolutna,  „bezgraniczne tu”, które  nie ma żadnych granic, wymiarów, ani wyróżnionego punktu odniesienia. Rzeczywisty przedmiot trójwymiarowy, nieskończony, środowisko ciągłe, niejednorodne, zbiornik mieszczący byty dostępne poznaniu zmysłowemu oraz jestestwa idealne.

Nieskończoność – bezkres sięgająca poza jakąkolwiek granicę.

Niewspółmierność – relacja przeciwstawności ontologicznej silniejsza od relacji przeciwieństwa, twarda granica występująca pomiędzy jestestwami działającymi na siebie bezpośrednio, lub wirtualnie, np. pomiędzy bytem i niebytem. Niesprzeczna współobecność jestestw nie posiadających wspólnej miary (np. ruch i bezruch). Nie kompatybilność.

Nowość – nowy fakt będący skutkiem nieprzewidywalnego, „przypadkowego” zderzenia całkowicie niezależnych ciągów przyczynowych całkowicie je rozbijającego. Wszystko co jest, jest nowością i stale się odnawia poprzez ruch i zmianę.

Obrzeża bytu i niebytu – materia niezrównoważona. Obszar stałej i ciągłej produkcji materii powstającej z wirtualnych cząstek elementarnych.

Potencjalność – niematerialna siła niebytu, dążenie do aktu bytu, pojęcie zbliżone do możliwości i sposobności, faza w procesie powstawania bytu, a następnie stan bytu. Rozkład gęstości prawdopodobieństwa, zdaniem TNR, obecny nie tylko w mikro ale i makro świecie.

Powinności bytu – obiektywne prawa etyki: prawa ewolucji i przystosowania, dążenie do dobra i piękna, do sprawiedliwości, dążenie do mądrości i doskonałości.

Prawa natury – siły fizyczne wynikające z wewnętrznej struktury rzeczywistości, czyli siły wynikające z różnicy równowagi względnej aktywnych sił bytu i biernej siły niebytu. Wewnętrzne siły fizyczne bytu ustanawiają zewnętrzne prawidłowości natury i ich sankcje (nieprawidłowości).

Prawda obiektywna – prawda stanowiona przez rzeczywistość.

Prawda subiektywna – prawda ustanawiana przez człowieka, na własny użytek i rachunek, wypadkowa mniemania, konwencji, osądu i interpretacji.

Prawo istnienia – reguła komplementarności przeciwieństw, najbardziej ogólna i powszechnie obowiązująca w rzeczywistości reguła, „być albo nie być” każdego jestestwa, jego „racja”, uzasadnienie, motyw, przyczyna i cel, warunek możliwości zrozumienia bytu.

Proces – ruch, ciąg zdarzeń, sposób istnienia bytu. Zmiana zachodząca w istocie bytu na skutek równowagi względnej przeciwieństw, czyli na skutek nierównowagi poszukującej równowagi.

Przeciwieństwo – termin pierwotny oznaczający jestestwo związane korelacją z innym przeciwieństwem. Pojęcie, z własności którego wynikają podstawowe aksjomaty i implikują TNR. Wszystko co jest ma swoje przeciwieństwo, a więc przeciwieństwem bytu jest niebyt. Przeciwieństwa nie mogą być równe (bo gdyby były równe nie byłyby przeciwieństwami), a wobec tego nigdy nie dochodzi między nimi do jedności przeciwieństw. Zaprzeczenie triady Hegla, połączenie tezy i antytezy w syntezę jest niemożliwe z natury rzeczy. Istotną cechą bytu jest równowaga względna przeciwieństw, które w fazie rozwoju bytu są nieantagonistycznymi, przeciwstawnymi siłami reakcji, które jako nierówne wywołują ruch (zmiany) i kreują nowe siły. Przyczyną sprawczą siły są przeciwieństwa, nigdy nie równa asymetria.

Przyczyna – TNR twierdzi, że przyczyna nigdy nie równa się skutkowi i wywołuje co najmniej dwa skutki, skutek wewnątrz bytu i skutek zewnętrzny w bycie na bezpośrednio wyższym, lub bezpośrednio niższym poziomie.

Reakcja – skutek akcji, współzawodnictwo, współpraca, dążenie do dopełnienia, poszukiwanie, wymuszanie stanu równowagi względnej w układzie sił, dążenie do doskonałości, obrona bytu przed niebytem.

Reguła komplementarności przeciwieństw – prawo istnienia; mówi, iż przeciwieństwo istnieje tylko wraz ze swym przeciwieństwem. Wszystko co jest ma swoje przeciwieństwo.

Równowaga – stan idealny, w którym siły ulegają wzajemnemu zniesieniu.  

Równowaga względna (przeciwieństw) – jest to sposób istnienia bytu, zachowujący tożsamość, esencję  i egzystencję (bycie) tego bytu. Równowaga względna jest nierównowagą do granicy egzystencji bytu, nierównowagą jeszcze nie powodującą takiej zmiany, jak rozpad istotnych cech, a więc samego bytu.

Różnica układu sił – bezpośrednia siła kreująca przyrost siły i zmianę, mieszcząca się w układzie  dwóch przeciwstawnych sił.

Rzeczywistość – Wszechświat, całość, hierarchiczna struktura bytów i niebytu, wszystko co istnieje i wszystko co nie istnieje, ale ma znaczenie, np. przeszłość, przedmioty abstrakcyjne, przyszłość itp.. Suma niebytu, bytu-w-ogóle, obrzeży i ich sposoby istnienia (wartości, możności, również różne rozkłady gęstości prawdopodobieństwa, potencjalność i możliwości.

Siła – potoczne określenie siły aktywnej, asymetria układu zmuszająca do pokonywania oporu o jakiejś wartości bezwzględnej. Różnica potencjałów przeciwieństw pozostających w stanie równowagi względnej stanowiącej istotę bytu, kreuje nową siłę, energia, źródło, przyczyna ruchu (zmiany) bytu.

Siła aktywna – asymetria, siła materialna, różnica asymetrii układu. Naturą aktywnej siły jest nie-zrównoważenie, a więc występowanie tylko parami i dążenie do równowagi, czyli dążenie do wyrównania różnicy potencjałów, dążenie do symetrii.

Siła idealna – bezsiła, siła idealnie zrównoważona, bierna, najdoskonalsza, pierwotna, nieskończona, nie dającą się przeliczać na materialne wartości, choć dająca wirtualnie materialne efekty, symetria,

Siła materialna - siła aktywna, złożona, skończona, wtórna.

Siła reakcji – przeciwieństwo; siła w interakcji z inną siłą, nigdy nie równa co do wielkości swemu przeciwieństwu, co jest przyczyną sprawczą kreacji nowej siły.

Symetria – siła bierna stanowiąca idealne zrównoważenie sił, ideał, jestestwo nie posiadające struktury, bo jego elementy osiągają jedność, są absolutne i zwrotne. Niebyt.

Symetria złamana – asymetria, geneza aktywnej siły, a co za tym idzie ruchu i zmiany. Byt.

Termin pierwotny – termin, którego znaczenie jest oczywiste, narzuca się intelektowi jako oczywiście prawdziwe i powinno być bezsporne. A więc w zasadzie nie musi być dowodzone, bo dowodu nie wymaga. Np. przeciwieństwo jest przeciwieństwem przeciwieństwa.

Tożsamość bytu – względna, konkretna i niepowtarzalna treść bytu, ukonstytuowana względną równowagą przeciwieństw, jego istotnych cech.

Układ energetyczny samoistny otwarty – układ energetyczny, który do zachowania swej wewnętrznej równowagi (względnej) nie potrzebuje żadnej energii z zewnątrz, ale uczestniczy w zewnętrznych względem niego procesach energetycznych, fragment procesów energetycznych, np. galaktyka.

Układ energetyczny samoistny zamknięty – układ energetyczny, który do zachowania swej wewnętrznej równowagi nie potrzebuje żadnej energii z zewnątrz, całość procesów energetycznych, Wszechświat.

Wieczne teraz – element niebytu, przeciwieństwo czasu relatywnego „od do”, czas absolutny, nieobecność struktury złożonej z następstwa momentów.

Wirtualne efekty możności niebytu – aktywne przeciwieństwa niebytu, czyli zmiany materii, zrelatywizowany czas i zrelatywizowana przestrzeń. Efekty materialne będące wynikiem współobecności i działania jestestw niewspółmiernych.

Wszechświat – rzeczywistość. Nieskończona całość wszystkiego co istnieje, a więc suma bytu materialnego, materii niezrównoważonej, oraz „niebytu” nie zawierającego materii, czyli jestestwa idealnie zrównoważonego, (nieskończonej pustej przestrzeni, bezruchu i wiecznego teraz).

Zbiór – każda wielość, mogąca być pomyślana jako jedność (wg. Cantora)

Zdarzenie – składowa  zmiany, procesu, ruchu. Zdarzenie trwa od interwału do interwału, od przerwy do przerwy.

Zmiana – dążenie symetrii złamanej do symetrii idealnej (czyli dążenie treści bytu do jego idealnej formy). Mechanizmem zmiany jest kreacja siły przez siłę.

Zmiana antagonistyczna – zniesienie przeciwieństwa i rozkład danego bytu – środowisko, czyli bezpośrednio wyższy lub bezpośrednio niższy poziom bytu, dostosowuje się do zaistniałej negacji bytu i tworzą się nowe przeciwieństwa.

Zmiana nieantagonistyczna – zmiana ewolucyjna poprzez którą byt dostosowuje się do środowiska raczej powszechna w fazie rozwoju bytu.